W 1990 r. trwające przemiany społeczne połączone ze zmianami politycznymi zapoczątkowanymi w Polsce w latach 80-tych otworzyły nową kartę w historii organizacji samorządu terytorialnego.

Ustawą z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (od 1998 r. jej nazwa brzmi: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym) zniesiony został obowiązujący przez 40 lat system rad narodowych jako jednolitych organów władzy państwowej oraz przywrócono dualistyczny model administracji publicznej z podziałem na administrację samorządową i administrację rządową. Wprowadzono rady gmin o znacznie większych uprawnieniach, a pierwsze wolne wybory do rad odbyły się 27 maja 1990 r. Proces decentralizacji administracji publicznej zakończył się reformą administracyjną z 1998 r. wprowadzoną z dniem 1 stycznia 1999 r., z reaktywowaniem samorządu powiatowego i wojewódzkiego. Pierwsze wybory do rad gmin, powiatów i sejmików województw odbyły się 11 października 1998 r. Dopełnieniem reformy samorządowej było wprowadzenie w 2002 r. bezpośrednich dwustopniowych wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.

W wyniku reformy administracyjnej, od 1999 r. Miasto Poznań posiada status jednocześnie gminy oraz miasta na prawach powiatu. Gmina stała się podstawową jednostką administracji publicznej posiadającą określone prawem kompetencje dotyczące spraw jej mieszkańców. Samorząd gminny uzyskał władztwo na swoim terytorium, środki finansowe oraz możliwość zaspakajania potrzeb mieszkańców, którzy odtąd stali się podmiotem a nie przedmiotem prowadzonej polityki. Od 1990 r. gminy przestały podlegać bezpośrednio władzom wojewódzkim oraz działać w ramach budżetu państwa. Uzyskały samodzielność finansową i w ramach procesu komunalizacji otrzymały majątek państwowy, którym dotąd administrowały. Samorządy lokalne przejęły także dotychczasowych pracowników administracji państwowej. Gminy uzyskały osobowość prawną i prawo do korzystania z ochrony sądowej.

Zgodnie z ustawą z dnia 8 marca 1990 r. do samorządu terytorialnego należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, jeśli łącznie spełniają 2 warunki, tj. dotyczą potrzeb społeczności lokalnej oraz nie zostały w drodze ustaw zastrzeżone dla innych podmiotów. Samorząd lokalny realizuje wymienione w ustawie zadania własne oraz zadania zlecone z zakresu administracji rządowej czyli zadania obligatoryjne na mocy ustawy a także zadania przejęte na podstawie porozumień, zawartych z administracją rządową. Katalog zadań własnych i zleconych samorządu Poznania ewaluował w ciagu 30 lat kilkakrotnie, szczególnie po reformie z 1998 r., jednak część zadań jest realizowana bez zmian od 1990 r.

Podstawowy zakres zadań własnych obejmuje:

  • gospodarkę komunalną
  • infrastrukturę społeczną
  • planowanie przestrzenne łącznie z lokalizacją inwestycji
  • gospodarkę lokalową
  • podatki i opłaty lokalne
  • utrzymania obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych
  • utrzymanie porządku publicznego

Zadania zlecone od 1990 r. obejmują:

  • ewidencję ludności, pojazdów i wydawanie uprawnień do kierowania pojazdami
  • ochronę i konserwację obiektów zabytkowych
  • nadzór urbanistyczny i techniczno-budowlany
  • państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny
  • ochronę środowiska

Od 1990 r. działania samorządu lokalnego w Poznaniu były ukierunkowane na poprawę funkcjonowania miasta i środowiska naturalnego oraz warunków życia mieszkańców. Wydatki inwestycyjne z budżetu Miasta, które do końca 2018 r. wyniosły 10 mld zł, były kierowane przede wszystkim na brakujące duże podstawowe inwestycje infrastrukturalne, które warunkowały rozwój miasta. Lokowaniem swoich przedsięwzięć w Poznaniu zainteresowali się także inwestorzy zagraniczni, którzy od 1990 r. zainwestowali w mieście ponad 6 mld euro. Dużym inwestorem był także budżet państwa, który finansował inwestycje publicznych szkół wyższych, służby zdrowia, kultury, transportu oraz budżet samorządu województwa wielkopolskiego.

W okresie tym oddano do użytku tak ważne dla miasta duże inwestycje jak m.in.: Poznański Szybki Tramwaj, Centralna Oczyszczalnia Ścieków, spalarnia odpadów komunalnych, nowa sieć wodociągowo-kanalizacyjna, zajezdnia tramwajowa Franowo, parking podziemny pod pl. Wolności, przebudowa ronda Kaponiera, trasa tramwajowa na Rataje, zakup nowoczesnych tramwajów i autobusów, rewitalizacja ul. Święty Marcin, przebudowa ulic Bukowska i Głogowska, stadion miejski, Tor Regatowy Malta z infrastrukturą, nowy gmach Biblioteki Raczyńskich, Interaktywne Centrum Historii Ostrowa Tumskiego Brama Poznania, Poznański Park Przemysłowo-Technologiczny, Giełda Hurtowa Franowo, nowe terminale lotnicze, nowa infrastruktura targowa. Wybudowano kampusy poznańskich szkół wyższych z obiektami dydaktyczno-naukowymi i dla studentów, centra naukowo-badawcze, nowoczesne biurowce i centra handlowe, nowoczesne obiekty przemysłowe, usług biznesowych, parki naukowo-technologiczne, obiekty kultury i sportu. Nowymi ikonami Poznania stał się Centrum Handlu i Biznesu Stary Browar i centrum Bałtyk. W okresie tym przybyło 78 tys. mieszkań, 73 tys. nowych przyłączy do infrastruktury technicznej, 134 szkoły i uczelnie, 54 żłobki, 133 przedszkola. Z transportu publicznego skorzystało 6,3 mld pasażerów, z oferty instytucji kultury 84 mln osób, przybyło 101 tys. firm. Poznań odwiedziło 14 mln turystów.

Samorząd lokalny był prekursorem wielu innowacyjnych rozwiązań dla mieszkańców. W Poznaniu, jako pierwszy w Polsce, został m.in. wdrożony system biletów czasowych na transport zbiorowy z uruchomieniem Poznańskiej Elektronicznej Karty Aglomeracyjnej oraz utworzono straż miejską – Policję Municypalną. Jako druga w Polsce została uruchomiona strefa płatnego parkowania. Samorząd Poznania był także prekursorem nowych form partycypacji i innowacji społecznych, jak m.in.: Poznański Budżet Obywatelski, Centra Inicjatyw Lokalnych, Centrum Inicjatyw Senioralnych, Centrum Inicjatyw Rodzinnych. Wprowadzone zostały innowacyjne formy dialogu społecznego oraz współpracy z organizacjami pozarządowymi i lokalnymi społecznościami.

Nowe kompetencje samorządu lokalnego pozwoliły na samodzielne prowadzenie polityki rozwoju. Poznań był jednym z pierwszych miast w Polsce, które rozpoczęły strategiczne planowanie swojego rozwoju. W 1994 r. uchwalono jako pierwszy w Polsce „Program Strategicznego Rozwoju Miasta Poznania”, wzbogacając jego zakres w kolejnych latach o dokumenty operacyjne w perspektywie średniookresowej. Strategii towarzyszyło wdrożenie zarządzania projektami oraz rozwiązań pogłębiających integrację zarządzania strategicznego i finansowego. Wprowadzono Wieloletnią Prognozę Finansową Miasta Poznania zawierającą także wieloletni program inwestycyjny. Ewolucja planowania strategicznego i zmieniające się otoczenie prawne i finansowe powodowały konieczność aktualizacji dokumentów strategicznych. W 2017 r. Rada Miasta Poznania uchwaliła „Strategię Rozwoju Miasta Poznania 2020+”, która odpowiada na oczekiwania mieszkańców i uwzględnia uwarunkowania globalne. Zawarta w tym dokumencie wizja strategiczna Poznania jest zgodna z celami reformy samorządowej z 1990 r. i brzmi „Poznań w 2030 roku jest wielopokoleniową wspólnotą ludzi zamieszkujących zielone, przyjazne i dobrze skomunikowane osiedla. Jego mieszkańcy – przedsiębiorczy i zaangażowani społecznie, realizujący swoje marzenia i aspiracje – są zadowoleni z warunków życia, jakie stwarza im miasto, oraz dumni z tego, że jest ono rozpoznawane w kraju i za granicą dzięki swojemu dziedzictwu historycznemu, kulturowemu i akademickości oraz współczesnym, wyjątkowym osiągnięciom. Sprzyjający klimat biznesowy oraz polityka społecznej spójności umożliwiają wszystkim mieszkańcom pełne włączenie się w życie miasta”.

Przewodniczący Rady Miasta Poznania
Kadencja Przewodniczący RMP
1990-1994 Tomasz Sokołowski
1994-1998 Jadwiga Rotnicka
1998-2002 Dariusz Lipiński
2002-2006 Przemysław J. Alexandrowicz (do 2005)
Grzegorz Ganowicz (od 2005)
2006-2010 Grzegorz Ganowicz
2010-2014 Grzegorz Ganowicz
2014-2018 Grzegorz Ganowicz
2018-2023 Grzegorz Ganowicz
 
Prezydenci Miasta Poznania
Kadencja Prezydent Miasta Poznania
1990-1994 Wojciech Szczęsny Kaczmarek
1994-1998 Wojciech Szczęsny Kaczmarek
1998-2002 Ryszard Grobelny
2002-2006 Ryszard Grobelny
2006-2010 Ryszard Grobelny
2010-2014 Ryszard Grobelny
2014-2018 Jacek Jaśkowiak
2018-2023 Jacek Jaśkowiak
 
Miejskie jednostki organizacyjne w 1990 r.
Przedsiębiorstwa komunalne Jednostki budżetowe Zakłady budżetowe
Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne 5 Ośrodków Pomocy Społecznej 153 przedszkola
Komunalne Przedsiębiorstwo Techniki Sanitarnej “Sanitech” 5 Zespołów Opieki Zdrowotnej 25 żłobków
Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej 2 Przemysłowe Zespoły Opieki Zdrowotnej przy ZPM “H. Cegielski” oraz Poznań Miasto Izba Wytrzeźwień
Miejskie Przedsiębiorstwo Taksówkowe Zespół Opieki Zdrowotnej Szkół Wyższych 2 Domy Dziennego Pobytu
Poznańskie Przedsiębiorstwo Zieleni Poznański Ośrodek Specjalistyczny Dzienny Ośrodek Adaptacyjny
Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych Miejska Pracownia Urbanistyczna Ośrodek dla Bezdomnych z noclegownią
Komunalne Przedsiębiorstwo Robót Drogowych Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego “Geopoz” Biblioteka Raczyńskich
Przedsiębiorstwo Robót Oświetleniowych “Reklama” Zarząd Poznańskiego Szybkiego Tramwaju Biuro Wystaw Artystycznych
Państwowe Przedsiębiorstwo “Targowiska”   Pałac Kultury (Centrum Kultury Zamek)
Przedsiębiorstwo Transportowo Sprzętowe Budownictwa Komunalnego   Osiedlowy Dom Kultury
Wielkopolski Park Zoologiczny   Poznański Ośrodek Sportu i Rekreacji
4 Przedsiębiorstwa Budownictwa Komunalnego: Grunwald, Jeżyce, Nowe Miasto i Wilda   Zespół Usług Projektowych
    Zarząd Zieleni Miejskiej
    Dyrekcja Rozbudowy Miasta Poznania

 

30 lat samorządu Miasta Poznania – dokument