Rodzina i dzieci

Według GUS-u na koniec 2024 r. w Poznaniu mieszkało 18,1 tys. dzieci w wieku żłobkowym (0–3 lata). Stanowiły one 3,4% mieszkańców miasta. Rodzice i opiekunowie dzieci do lat 3 mieli do dyspozycji 5,1 tys. miejsc w 171 placówkach (żłobki, kluby dziecięce, dzienni opiekunowie). Miasto Poznań prowadziło 15 żłobków (zorganizowanych w Poznańskim Zespole Żłobków) z 1,4 tys. miejsc, a podmioty niepubliczne – 156 placówek z 3,7 tys. miejsc.

W 2024 r. z oferty poznańskich placówek opieki dla dzieci do lat 3 skorzystało łącznie 4,2 tys. dzieci. Było to o 52 dzieci więcej niż rok wcześniej.

W żłobkach prowadzonych przez Miasto liczba dzieci zmniejszyła się o 3,5%, a w placówkach niepublicznych liczba dzieci wzrosła o 3,7%. Rekrutacja do żłobków odbywała się poprzez internetowy system „Nabór”. Dostęp do opieki żłobkowej ułatwiało dofinansowanie przez Miasto 1,9 tys. miejsc w żłobkach niepublicznych. W żłobkach publicznych i niepublicznych kontynuowano proces wdrażania standardów jakości w obszarze sytuacji codziennych, jak żywienie, odpoczynek, czynności higieniczne oraz w obszarze rodziny. W żłobkach publicznych kadra opiekuńcza doskonaliła kompetencje poprzez udział w szkoleniach w zakresie wzmocnienia muzycznego warsztatu, z metodyki prowadzenia zajęć, rozwoju małego dziecka oraz wykorzystywania odpowiednich pomocy dydaktycznych i tworzenia przestrzeni sprzyjającej rozwojowi sensorycznemu dzieci.

Podniesiony został standard budynków żłobków i terenów wokół nich poprzez przeprowadzone remonty i modernizacje. Działania polegały m.in. na: wykonaniu modernizacji pomieszczeń i przebudowie instalacji sanitarnych (Żłobek „Calineczka”), przebudowie strefy wejściowej (Żłobek „Balbinka”), wymianie instalacji kanalizacyjnej (Żłobek „Koniczynka”), budowie placu manewrowego, miejsc postojowych, drogi dojazdowej oraz ogrodzenia działki (Żłobek „Stokrotka”), wykonaniu robót budowlanych (Żłobek „Ptyś”).

Wykres 1. Miejsca w placówkach opieki nad dziećmi do lat 3 w Poznaniu

Źródło: UMP

Poznańskie rodziny korzystały z różnych form pomocy, w tym ze świadczeń wypłacanych przez Poznańskie Centrum Świadczeń (PCŚ) oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Najwięcej środków przeznaczono na świadczenie wychowawcze „800+” wypłacane przez ZUS bez względu na wysokość osiąganych dochodów.

W 2025 r. świadczenia „800+” otrzymało 96,7 tys. dzieci z poznańskich rodzin. Było to o 2,3 tys. dzieci mniej niż w roku poprzednim.

PCŚ przekazało rodzinom, m.in. następujące świadczenia:

• rodzinne: zasiłki rodzinne wraz z dodatkami (2,6 tys. rodzin), jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia dziecka (0,4 tys. rodzin), dodatek z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej (0,8 tys. rodzin), świadczenie rodzicielskie (0,9 rodzin), świadczenie „Za życiem” (39 rodzin), Poznańskie świadczenie na rzecz wieloraczków (22 rodziny);
• związane z niepełnosprawnością: świadczenie pielęgnacyjne (3,2 osób), zasiłek pielęgnacyjny (9,2 tys. osób), specjalny zasiłek opiekuńczy (10 osób), zasiłek dla opiekuna (8 osób);
• związane z nauką dzieci w szkołach: stypendia (352 uczniów), zasiłki (19 uczniów), świadczenia dla uczniów z niepełnosprawnością (806 uczniów);
• alimentacyjne (1,6 tys. osób);
• związane z mieszkaniem: m.in. dodatki mieszkaniowe (4,3 tys. gospodarstw domowych, którym przyznano dodatek), ryczałt na zakup opału (4,2 tys. pozytywnie rozpatrzonych wniosków);
• dla posiadaczy Karty Polaka (342 osoby);
• dla uchodźców – zasiłek rodzinny (435 dzieci), stypendium szkolne lub zasiłek dla ucznia z Ukrainy (49 osób).

Ponadto poznańskie rodziny otrzymały następujące świadczenia wypłacane przez ZUS:

• „Dobry Start” (59,8 tys. dzieci);
• Świadczenie aktywni rodzice w pracy (2,6 tys. dzieci);
• Świadczenie aktywnie w żłobku (6,2 tys. dzieci);
• Świadczenie aktywnie w domu (2,3 tys. dzieci).

Funkcję organizatorów pieczy zastępczej pełniły Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie (MOPR) – piecza rodzinna i instytucjonalna – oraz Centrum Wspierania Rodzin „Swoboda” (CWRS) – piecza rodzinna.

W 2025 r. ze wsparcia całodobowych placówek opiekuńczo-wychowawczych oraz rodzin zastępczych, podobnie jak w roku ubiegłym, skorzystało łącznie 879 dzieci i młodzieży. 

Większość dzieci w rodzinnej i instytucjonalnej pieczy zastępczej, podobnie jak rok wcześniej (73,5%), objęta była pomocą 459 rodzin zastępczych (ponad połowa spokrewnionych). Pozostała część dzieci przebywała pod opieką 19 całodobowych placówek opiekuńczo-wychowawczych, spośród których 11 prowadzonych było przez Miasto. Zapewniały one 213 miejsc (w tym 35 interwencyjnych). Na umieszczenie w placówce lub rodzinie zastępczej na koniec 2025 r. oczekiwało 86 dzieci (w tym 31 dzieci od ubiegłego roku). Miasto udzielało dzieciom umieszczonym w rodzinnej pieczy zastępczej pomocy finansowej polegającej m.in. na:

• wypłacie comiesięcznych świadczeń (646 dzieci, w tym 11 dzieci cudzoziemskich);
• wypłacie jednorazowych świadczeń na pokrycie niezbędnych kosztów związanych z potrzebami przyjmowanego dziecka (68 dzieci, w tym 2 dzieci cudzoziemskich);
• sfinansowaniu kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego (22 rodziny zastępcze zawodowe);
• wypłacie świadczeń rodzinom pomocowym (18 rodzin, które opiekowały się 24 dziećmi);
• dofinansowaniu do wypoczynku poza miejscem zamieszkania (106 dzieci, w tym 6 cudzoziemskich);
• wypłacie świadczeń z powodu zdarzeń losowych (124 dzieci, w tym 4 cudzoziemskich).

Rodziny zastępcze w 2025 r.

Źródło: MOPR

Miasto pomagało także w życiowym usamodzielnieniu się i integracji ze środowiskiem osobom, które po osiągnięciu pełnoletności przestały korzystać ze wsparcia pieczy zastępczej. Młodzież ta otrzymała pomoc finansową na usamodzielnienie (35 osób), dofinansowanie kontynuacji nauki (134 osoby), a także pomoc na zagospodarowanie (56 osób).

Rodziny zastępcze oraz pełnoletni ich wychowankowie korzystali ze wsparcia koordynatorów, którzy byli zatrudnieni na 32 etatach przez MOPR oraz CWRS. Z tej formy pomoc skorzystały 443 rodziny oraz 71 pełnoletnich ich wychowanków.

Na koniec 2025 r. przy MOPR-ze funkcjonowało 7 mieszkań treningowych, w których mieszkało 21 pełnoletnich, usamodzielniających się wychowanków rodzin zastępczych i placówek opiekuńczo-wychowawczych.

W 2025 r. Miasto jako partner kontynuowało realizację projektu „Wsparcie deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej w podregionie poznańskim”, który potrwa do 2029 r. (wsparciem objęto 386 osób).

Miasto przeprowadziło kampanię edukacyjno-informacyjną promującą rodzicielstwo zastępcze m.in. w radiu, telewizji, kinach, tramwajach i autobusach, nośnikach typu CITY LIGHT oraz podczas festiwali. Podczas różnych wydarzeń działał Punkt Poznania Rodzin Zastępczych. Zorganizowano także warsztaty rodzinne.  

Wśród działań Miasta skierowanych do poznańskich rodzin wzmacniających potencjał rodziny, należy wymienić:

• funkcjonowanie Centrum Inicjatyw Rodzinnych (CIR) – w 2025 r. placówkę odwiedziło blisko 7,5 osób, w tym 1,6 tys. dzieci (o 8% więcej w porównaniu do 2024 r.); wydarzenia organizowane przez CIR były bezpłatne i otwarte dla wszystkich zainteresowanych – obejmowały działania prowadzone samodzielnie przez CIR oraz we współpracy z innymi organizacjami; działania te skierowane były do różnych grup odbiorców, m.in. dla: dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, rodzin, kobiet, rodziców;
• funkcjonowanie 14 placówek udzielających wsparcia dziennego dla dzieci i młodzieży, w tym prowadzonych przez Miasto, Centrum Wspierania Rozwoju Dzieci i Młodzieży „Klub” oraz 13 placówek (w tym świetlic socjoterapeutycznych) prowadzonych przez fundacje, stowarzyszenia oraz organizacje kościelne; z oferty wsparcia dziennego skorzystało 661 osób; placówki oferowały dzieciom i młodzieży, m.in. opiekę i wychowanie, pomoc w nauce, organizację czasu wolnego, zabawę izajęcia sportowe, rozwój zainteresowań oraz ciepły posiłek, a rodzicom współpracę;
• przygotowanie przyszłych rodziców obejmujące seminaria, konsultacje psychologiczne oraz warsztaty w ramach projektu „Czekamy na Gzuba” (skorzystało około 2,3 tys. osób);
• wspieranie rodzin wielodzietnych polegające na: wydawaniu kart dla rodzin wielodzietnych uprawniających do zniżek, tj. Karty Dużej Rodziny (od początku programu wydano 121,3 tys. kart, w tym 5,6 tys. kart w 2025 r.), Wielkopolskiej Karty Rodziny (od początku programu wydano 26,2 tys. kart, w tym 133 karty w 2025 r.), Wielkopolskiej Karty Rodziny dla Obywateli Ukrainy (od początku programu wydano 1,5 tys. kart, w tym 64 karty w 2025 r.); działaniu Pełnomocnika Prezydenta Miasta Poznania ds. Rodzin Wielodzietnych; realizacji zadań, takich jak: „Poradnictwo dla rodzin, w tym w szczególności dla rodzin wielodzietnych” (106 osób objętych działaniem), wypłacie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej (skorzystało 817 rodzin);
• wspieranie rodzin samodzielnie wychowujących dzieci poprzez zapewnienie pomocy psychologicznej, przeprowadzenie warsztatów dla rodziców oraz działanie grup wsparcia (skorzystało około 67 osób);
• pomaganie dzieciom w poszerzaniu wiedzy poprzez bezpłatne korepetycje w ramach programu „Korki w Mieście – edukacja, wiedza i rozwój dzieci imłodzieży”; z korepetycji skorzystało 433 uczniów, w tym 231 uczniów szkół podstawowych z klas 4–8 oraz 202 uczniów szkół ponadpodstawowych;
• prowadzenie centrum mediacji, organizowanie mediacji rówieśniczych w szkołach oraz przeprowadzenie szkoleń (około 300 osób);
• udzielanie wsparcia w korzystaniu z transportu miejskiego w formie bezpłatnych przejazdów, biletów ulgowych lub specjalnych dla uprawnionych osób;
• udzielanie pomocy mieszkaniowej polegającej na preferencyjnym traktowaniu rodzin wielodzietnych (tj. powyżej 3 dzieci) i samotnych rodziców podczas tworzenia list socjalnej i mieszkaniowej;
• organizowanie wydarzeń kulturalno-rozrywkowo-edukacyjnych integrujących poznańskie rodziny (np.: 13. edycji Poznańskich Dni Rodziny), które obejmowały 281 wydarzeń; propozycje wydarzeń dla rodzin oferowały również m.in. miejskie instytucje kultury i sportu;
• przekazywanie dla nowo narodzonych dzieci „Wyprawki dla Gzubka” – wydano 938 zestawów składających się z ubranka niemowlęcego, czapki, skarpet, kocyka i kart sensorycznych;
• realizowanie przez MOPR projektów, takich jak: „Asystentura rodzin” (24 asystentów wsparło 592 rodziny liczące ok. 2 tys. osób, 61,8% rodzin korzystało ze wsparcia powyżej 12 miesięcy, 29,4% rodzin korzystało ze wsparcia od 3 do 12 miesięcy), Poradnictwo Specjalistyczne i Terapia (4,7 tys. porad lub konsultacji psychologicznych oraz blisko 3,5 tys. świadczeń terapeutycznych), Poradnictwo Specjalistyczne Prawne (729 porad), „Wolontariat z MOPR w poznańskich rodzinach” (28 wolontariuszy objęło pomocą 26 osób);
• działanie 3 Centrów Integracji Międzypokoleniowej, tj. „Dojazd”, „Ławica” oraz „Winogrady”, oferujących in. różnego rodzaju warsztaty, zajęcia ruchowe, spotkania tematyczne lub ze specjalistami; część wydarzeń miała charakter międzypokoleniowy.

W 2025 r. został opracowany, a następnie przyjęty przez Radę Miasta Poznania „Plan działań na rzecz dzieci i młodzieży w Poznaniu na lata 2026–2027”. Powstał on w ramach programu „Miasto Przyjazne Dzieciom” – inicjatywy UNICEF Polska, która wspiera samorządy w zapewnieniu młodym ludziom odpowiednich warunków do życia i rozwoju.

W 2025 r. powołano Radę Rodziny, w skład której weszło 26 przedstawicieli różnych środowisk. Jest to grupa doradców reprezentująca interesy rodzin mieszkających w Poznaniu. Rada m.in. biorąc udział w procesach decyzyjnych Miasta oraz inicjując działania, może wpłynąć na lepsze dopasowanie miejskiej polityki prorodzinnej do rzeczywistych oczekiwań i potrzeb mieszkańców.

Ze świadczeń udzielanych przez MOPR w związku z przemocą domową skorzystało 108 rodzin. Podejrzenie stosowania przemocy zaistniało wobec 2,9 tys. osób. Działania Miasta Poznania pomagające osobom doświadczającym przemocy oraz znajdującym się w sytuacjach kryzysowych polegały na:

• udzielaniu pomocy w formie poradnictwa: psychologicznego (824 osoby), zawodowego i rodzinnego (130 osób), socjalnego (89 osób);
• prowadzeniu procedur „Niebieskich Kart”, którymi objętych było 1,9 tys. rodzin;
• działaniu Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej, który udzielił pomocy niemal 2,9 osobom doznającym przemocy domowej, wśród których było 1,5 tys. kobiet, 1,1 tys. dzieci oraz 354 mężczyzn;
• działaniu Miejskiego Centrum Interwencji Kryzysowej, które zapewniło in. schronienie i specjalistyczną pomoc: w Hostelu „Drugi Dom” dla osób uzależnionych i ich rodzin, w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia dla Osób Doznających Przemocy Domowej oraz w Hostelu dla Osób w Kryzysie (według stanu na 31.12.2025 r. w ośrodkach tych przebywało 36 osób); udzielało pomocy w sytuacjach kryzysowych (4,5 tys. interwencji); prowadziło również 2 infolinie: Telefon Zaufania dla osób doznających przemocy i świadków przemocy – Niebieska Linia (261 rozmów), Telefon Zaufania dla Osób Uzależnionych i ich Rodzin – Pomarańczowa Linia (1,4 tys. rozmów);
• realizowaniu programów dla osób stosujących przemoc domową, korekcyjno- edukacyjnego (100 osób) oraz psychologiczno-terapeutycznego (100 osób).

W 2025 r. działało Centrum Pomocy Dzieciom, prowadzone przez Fundację Dziecko w Centrum, które udzielało kompleksowego i interdyscyplinarnego wsparcia dla dzieci oraz młodzieży z doświadczeniem przemocy lub zaniedbania.